Zakaz cesji wierzytelności – co to oznacza?

Udało Ci się nawiązać współpracę z doświadczonym i cenionym na rynku kontrahentem, jednak w umowie pojawił się zapis o zakazie cesji wierzytelności? Taki zapis bardzo często wymagany jest przez średnie i duże przedsiębiorstwa, które chcą się zabezpieczyć. Co dokładnie zakaz cesji wierzytelności oznacza dla Twojej firmy i czy istnieją sposoby na to, aby sobie z nim poradzić?

Cesja wierzytelności – na czym polega?

Zacznijmy od podstaw, czyli od tego, czym jest cesja wierzytelności. Otóż termin ten oznacza sytuację, kiedy uprawnienia dotyczące wierzytelności przenoszone są na inny podmiot. Kiedy wierzyciel nie jest zainteresowany dalszym dochodzeniem odzyskania wierzytelności, może zdecydować się na jej odsprzedaż.

Przy cesji wierzytelności występują dwie strony:

  • cedent – dotychczasowy właściciel wierzytelności,
  • cesjonariusz – nabywca wierzytelności.

Termin ten jest ściśle powiązany z usługą finansową, jaką jest faktoring. Niemniej jednak należy wiedzieć, że – wbrew powszechnej opinii – pojęcia te nie są tożsame. Faktoring jest bowiem rozwiązaniem, w którym przedsiębiorca może zdecydować się na sprzedaż wierzytelności wyspecjalizowanemu podmiotowi – czyli firmie faktoringowej. W ten sposób zyskuje on środki na bieżące wydatki, a faktor zajmuje się dalszym odzyskaniem wierzytelności w terminie, który określony został na fakturze. Jak widać, pojęcia faktoringu i cesji wierzytelności przenikają się – cesja jest jednym z najważniejszych elementów każdej umowy faktoringowej.

Czym jest zakaz cesji wierzytelności?

Obecnie w Polsce zakaz cesji wierzytelności jest coraz bardziej popularny. Bardzo często jest to jeden z warunków współpracy pomiędzy kontrahentami. Zakaz cesji wierzytelności polega na tym, że firma, która wystawia fakturę, nie może odsprzedać wierzytelności innemu podmiotowi. W ten sposób firma wystawiająca fakturę w dużym stopniu uzależnia się od sytuacji finansowej kontrahenta, narażając się tym samym na trudności z utrzymaniem płynności finansowej.

Dopuszczalność dokonania cesji i możliwości jej ograniczenia

Obowiązujące w Polsce przepisy jasno regulują kwestię dopuszczalności cesji wierzytelności. Jak możemy przeczytać w Art. 509 Kodeksu Cywilnego:

  • 1. Wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania.
  • 2. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.

Co z tego wynika? Otóż cesji można dokonać zawsze, z wykluczeniem sytuacji, w których byłoby to niezgodne z prawem, gdyby sprzeciwiało się to właściwości zobowiązania (na przykład w przypadku uprawnień osobistych) lub w sytuacji, gdyby cesja wierzytelności sprzeciwiała się zobowiązaniu umownemu.

I tutaj przechodzimy do sedna – do dokonania cesji wierzytelności nie jest wymagana zgoda firmy, który musi opłacić fakturę (czyli dłużnika). Sposobem na uniknięcie wierzytelności jest umieszczenie w umowie odpowiedniego zapisu. Zastrzeżenie o zakazie cesji wierzytelności w umowie jest jedyną metodą na to, aby wierzytelność nie została przeniesiona na inny podmiot. Opcjonalnie dłużnik może postulować o stworzenie dodatkowej umowy, w której znajdzie się zapis o zakazie cesji – z reguły jednak takie rozwiązanie jest rzadko stosowane.

Dlaczego duże firmy nie chcą zgodzić się na cesję wierzytelności?

Powodów jest kilka. Z jednej strony duże przedsiębiorstwa odznaczają się skomplikowaną strukturą, również na poziomie administracyjnym. Bardzo często powodem jest więc chęć uniknięcia zmian w księgowaniu, które wywołałyby dodatkowe komplikacje. Jednocześnie jednak makroprzedsiębiorstwa, decydujące się na współpracę z mikrofirmą, mają świadomość jego słabszej pozycji na rynku. W przypadku przeniesienia cesji wierzytelności musiałyby nawiązać relację z o wiele silniejszym podmiotem, jakim jest firma faktoringowa – a ta mogłaby skuteczniej naciskać na terminową płatność. Aby więc zabezpieczyć się na taką ewentualność, duże firmy niejednokrotnie nalegają na zapis w umowie, dotyczący zakazu cesji wierzytelności.

Zakaz cesji wierzytelności – konsekwencje dla małych firm

Godzenie się na zakaz cesji może mieć wiele negatywnych konsekwencji, włącznie z powstawaniem niebezpiecznych zatorów płatniczych, długim czasem oczekiwania na pieniądze czy trudnościami w ich odzyskaniu. Niestety, realia rynkowe nie sprzyjają małym przedsiębiorcom – szczególnie podczas negocjacji warunków umowy z kontrahentem, który jest makroprzesiębiorcą, przez co dysponuje większym kapitałem i doświadczeniem. Z reguły więc mikroprzedsiębiorca musi przystać na warunki dużej firmy, jeśli chce zyskać nowego kontrahenta.

Jak poradzić sobie z takim zakazem?

Wielu przedsiębiorców, którzy podpisali umowę z dużym kontrahentem, zastanawia się, czy można jakoś poradzić sobie z zakazem cesji wierzytelności. Ty również należysz do tego grona? Sprawdź, co możesz zrobić.

Faktoring cichy nie jest rozwiązaniem!

Warto zacząć od tego, że faktoring cichy – wbrew wielu opiniom – nie jest sposobem na „obejście” zakazu cesji wierzytelności. Niejednokrotnie zdarza się, że pomimo zakazu przedsiębiorcy chcą skorzystać z usług firmy faktoringowej i dopiero tam dowiadują się o zapisie w umowie, który zakazuje cesji. Jeśli w umowie widnieje zapis o zakazie cesji wierzytelności, skorzystanie z faktoringu cichego nie jest możliwe.

O wiele lepiej sprawdzą się skuteczne negocjacje

Najlepszym rozwiązaniem jest podjęcie negocjacji z kontrahentem, dotyczących cesji wierzytelności. Argumentem, który mógłby przekonać kontrahenta do umożliwienia cesji, może być na przykład dłuższy termin płatności lub ewentualne obniżenie ceny. W razie wątpliwości można również zwrócić się do firmy faktoringowej, która może wziąć udział w negocjacjach. W wielu przypadkach włączenie faktora do negocjacji kończy się wykreśleniem z umowy zakazu cesji wierzytelności – szczególnie, jeśli jest to ceniona i ciesząca się zaufaniem firma faktoringowa.

Zakaz cesji wierzytelności – podsumowanie

Pojawienie się w umowie zapisu o zakazie cesji wierzytelności może być bardzo problematyczne, szczególnie dla mikro– i małych firm, które z tego powodu nie mogą skorzystać z zewnętrznych form finansowania, na przykład z faktoringu. Warto już na etapie negocjowania umowy zwrócić uwagę na tę kwestię, aby po wystawieniu faktury móc jak najszybciej uzyskać środki finansowe, bez długiego oczekiwania na pieniądze od kontrahenta. To najlepsze rozwiązanie – tym bardziej, że w wielu przypadkach, pomimo początkowego zapisu o zakazie, duże firmy są skłonne do wyrażenia zgody na cesję wierzytelności.