Rezydencja podatkowa – czym jest i jak ją ustalić?

Zagadnienie rezydencji podatkowej od pewnego czasu jest coraz ważniejsze, szczególnie dla podatników, którzy osiągają przychody w różnych krajach. Mogą oni bowiem mieć wątpliwości co do tego, w jakim kraju powinni płacić podatek. Dodatkowo zmieniły się niektóre przepisy, dotyczące między innymi tzw. ulgi abolicyjnej, co spowodowało szereg wątpliwości wśród podatników. Sprawdź, czym jest rezydencja podatkowa, jak ją określić i jak uniknąć podwójnego opodatkowania, związanego z powstaniem podwójnej rezydencji podatkowej. 

Rezydencja podatkowa – co to jest?

Rezydencja podatkowa pozwala na ustalenie, kto i w jakim zakresie podlega obowiązkowi płacenia podatków w danym kraju. Jest to szczególnie istotne w przypadku osób, które pracują lub mieszkają za granicami Polski przynajmniej przez pewien okres w roku i nie wiedzą, w którym kraju powinny płacić podatki. Niestety, może zdarzyć się tak, że dwa kraje będą uważały daną osobę za swojego rezydenta podatkowego, co może spowodować powstanie podwójnego obowiązku podatkowego. Aby tego uniknąć, należy zadbać o ustalenie swojej rezydencji podatkowej.

Jak ustalić rezydencję podatkową?

Co bardzo ważne, rezydencja podatkowa ustalana jest przez przepisy międzynarodowe, a nie krajowe. Niestety, polskie przepisy nie precyzują dokładnie definicji rezydencji podatkowej. W Ustawie o podatku od osób fizycznych znajduje się jedynie zapis, zgodnie z którym:

Art. 3. [Nieograniczony obowiązek podatkowy]

  1. Osoby fizyczne, jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów (nieograniczony obowiązek podatkowy).

1a. Za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uważa się osobę fizyczną, która:

1) posiada na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) lub

2) przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

(…)

2a. Osoby fizyczne, jeżeli nie mają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miejsca zamieszkania, podlegają obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów (przychodów) osiąganych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ograniczony obowiązek podatkowy).

A zatem nieograniczony podatek dochodowy dotyczy osób, które mają w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych lub przebywają w Polsce dłużej niż 183 dni w roku.

Czym jest centrum interesów osobistych oraz gospodarczych?

Jako centrum interesów osobistych definiuje się kraj, w którym dana osoba posiada najwięcej zobowiązań osobistych – na przykład rodzinnych, związanych z aktywnością społeczną, kulturową czy sportową. Za centrum interesów osobistych najczęściej uznaje się kraj, w który zamieszkuje najbliższa rodzina podatnika – czyli małżonek i małoletnie dzieci.

Jeśli chodzi o centrum interesów gospodarczych, jest to miejsce, w którym prowadzona jest działalność zarobkowa – na przykład miejsce prowadzenia firmy czy wykonywania pracy. Jest to kraj, w którym podatnik uzyskuje większość swoich przychodów.

Aby ustalić rezydencję podatkową, należy dokonać bardzo szczegółowej analizy wszystkich czynników, tj. okresu przebywania w kraju oraz centrów interesów osobistych i gospodarczych.

Podwójna rezydencja podatkowa – jak uniknąć podwójnego opodatkowania?

Może zdarzyć się tak, że dany podatnik będzie miał rezydencję podatkową w dwóch krajach jednocześnie. Czy w takiej sytuacji należy płacić podatek w tych dwóch krajach? Niekoniecznie, można bowiem uniknąć podwójnego opodatkowania. W tym celu należy odwołać się do umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Wykaz umów można znaleźć tutaj:

https://www.podatki.gov.pl/podatkowa-wspolpraca-miedzynarodowa/wykaz-umow-o-unikaniu-podwojnego-opodatkowania/

W umowie takiej określone są dodatkowe kryteria, które pozwolą na ustalenie ostatecznej rezydencji podatkowej danej osoby. W Polsce wykorzystuje się dwie metody unikania podwójnego opodatkowania: metodę wyłączenia z progresją i metodę zaliczenia proporcjonalnego (kredytu podatkowego).

Rezydencja podatkowa – sprawdź, gdzie powinieneś zapłacić podatek

Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości dotyczące tego, w którym z dwóch krajów, w których mieszkasz i zarabiasz, powinieneś zapłacić podatek, koniecznie ustal swoją rezydencję podatkową. Pamiętaj, że jeśli samodzielnie podejmiesz decyzję o płaceniu podatku za granicą, polscy urzędnicy mogą zażądać wyjaśnienia, dlaczego nie płacisz podatku w Polsce. Po Twojej stronie będzie leżał obowiązek ustalenia rezydencji podatkowej. W takiej sytuacji koniecznie zapoznaj się z odpowiednią umową o unikaniu podwójnego opodatkowania i upewnij się, że spełniasz wszystkie kryteria, na wypadek, gdyby podjęta miała zostać procedura w celu rozstrzygnięcia Twojej rezydencji podatkowej.